Những biến đổi về hình thức thờ tự tiên nhân bây giờ Từ sau đổi mới, các loại hình tôn giáo tín ngưỡng đều được coi là “trỗi dậy” sau một giấc ngủ dài. Đời sống đạo trở nên sôi động. Cơ sở thờ cúng các đạo càng ngày càng được xây dựng, tu tạo khang trang hơn. Cùng với nó, số lượng giáo đồ đến tham dự các hình thức lễ nghi đạo cũng nhiều hơn. thờ cúng ông cha cũng hòa mình vào xu thế chung đó. thờ phụng tổ sư trong các gia đình cũng càng ngày càng được chú trọng hơn. Nếu tôn giáo chỉ đáp ứng được nhu cầu linh tính của một bộ phận người dân là tín đồ của tôn giáo đó thì phụng dưỡng tiên nhân đáp ứng nhu cầu tâm linh của đại bộ phận người Việt Nam. Nếu trước kia, chúng ta còn bắt gặp những gia đình không có ban thờ tổ tiên trong nhà thì hiện tại nhà nào cũng có. những trang thờ đồ gỗ thờ cúng nhỏ bé hay những bát hương đặt trợ thì trên nóc tủ thời bao cấp dần dần được thay thế bằng những ban thờ một mực với nhiều kiểu dáng kiểu dáng nghiêm trang và đẹp mắt. Vị trí đặt ban thờ ông cha cũng được chú trọng. ngày nay, để đặt một ban thờ, người ta không còn tùy tiện chỗ nào cũng được như trước mà cần phải xem hướng ban thờ, xem kích thước ban thờ về chiều cao, chiều dài, chiều rộng. Ngày đặt ban thờ hay bốc bát hương cũng là một sự kiện quan yếu của gia đình. người ta thường dành một phòng riêng, trên tầng cao nhất đồ thờ cúng bằng gỗ hay khu vưc sạch sẽ và trọng thể nhất trong ngôi nhà làm phòng thờ. Sự thay đổi trong cách thức bài trí bát hương và không gian thờ tiên sư cha trong các gia đình ngày nay là chỉ báo rõ nét diễn tả tầm quan trọng của phụng dưỡng tiên nhân trong đời sống tâm linh người Việt Nam hiện đại. Tầm quan trọng của phụng dưỡng tổ sư bên cạnh sự biểu thị qua không gian thờ cúng ông cha trong gia đình còn diễn tả qua sự chú trọng xây dựng đồ mỹ nghệ bằng gỗ hệ thống nhà thờ tổ, nhà thờ dòng họ. Trong những năm gần đây, nhiều nhà thờ họ đã được tu tạo, xây mới. Nhiều gia đình chi phí đóng góp xây dựng nhà thờ tộc, nhà thờ họ lên tới vài tỉ đồng. Xu thế xây dựng nhà thờ tộc được bình phục nhưng xu thế cá nhân hóa thờ tự tổ sư cũng phát triển rất mạnh mẽ. Tính cá nhân chủ nghĩa hóa mà chúng tôi đề cập tới ở đây để chỉ xu thế phụng dưỡng tiên sư hiện tại được chuyển vào từng thành viên trong gia đình. Nếu trước đây, thờ phụng tiên tổ được hội tụ tại nhà dòng trưởng (trưởng tộc, trưởng họ, trưởng chi, con trưởng) thì nay, mọi thành viên trong gia đình đều thờ phụng tiên sư tại gia đình mình. Nhiều gia đình vẫn còn giữ được tục tằn cứ giỗ tết tập hợp lại vào nhà con trưởng để làm giỗ. Tuy nhiên, tại nhiều gia đình, ngày giỗ không còn là ngày con cháu tập trung như trước nữa. Hình thức cúng giỗ mang tính cộng đồng chung các thành viên trong gia đình được chuyển thành hình thức cúng giỗ cá thể. Mỗi thành viên trong gia đình làm lễ cúng giỗ người đã mất tại nhà mình. Như vậy, giả dụ một ông bố có 5 người con, khi ông bố mất đi, nếu theo hình thức cúng giỗ trước kia, các con sẽ hội tụ tại nhà con trai trưởng để làm lễ cúng giỗ bố vào ngày giỗ và không làm tại nhà riêng của mình thì ngày nay cả 5 người con không phân biệt trai hay gái sẽ tiến hành làm lễ cúng giỗ bố tại nhà riêng của mình. Nếu cho rằng người mất có thể về được để hưởng thụ những vật phẩm mà người thân của mình cúng tế vào ngày giỗ thì ông bố này sẽ phải đi tới 5 ngôi nhà để hưởng 5 mâm cỗ thay vì một mâm như trước kia. Liệu có phải chính sự phát triển của mô hình gia đình hạt nhân đã ảnh hưởng tới sự đổi thay cách thức thờ phụng tiên nhân như trên? Hay đó chính là sự thể hiên của lối sống thị thành trong tầng lớp đương đại, nơi mà không gian giao du trực tiếp của con người càng ngày càng có khuynh hướng bị thu hẹp? Cách thức bài trí ban thờ tổ tiên, ban thờ dòng tộc cũng có nhiều thay đổi. Việt Nam phong tục của Phan Kế Bính mô tả đồ thờ trước kia trong nhà thờ như sau: “Nhà thờ Thủy tổ có riêng một thần chủ để thờ mãi mãi, không bao giờ thay đổi, gọi là “bách thế bất diêu chi chủ”. Còn về gia từ nhà phú quý có đủ thần chủ bốn đời, để thờ cao, tằng, tổ, khảo. Thần chủ làm bằng gỗ táo, lấy nghĩa rằng gỗ táo sống lâu được nghìn năm. Dài một thước, ở giữa đề tên, họ, chức tước và hai bên thì đề ngày tháng sinh tử của tổ tiên, có hộp vuông che kín và để trong long khảm, khi nào cúng tế mới mở ra. Hế đến năm đời thì lại đem thần chủ Cao tổ mai đi mà nhắc lần Tằng, Tổ, Khảo lên bực trên, rồi đem Ông mới nhất mà thế vào thần chủ ông Khảo, gọi là “Ngũ đại mai thần chủ”. Nhà thường dân cũng có nhà dùng thần chủ, cũng có nhà chỉ dùng một bộ ỷ để thờ”[2]. Ngày nay, cách thức thờ cúng này rất ít gia đình còn duy trì được. Hầu hết các ban thờ gia tiên, đặc biệt là các ban thờ gia tiên tại thành phố không có thần chủ, không có long khảm đặt thần chủ, không có bài vị Cao, Tằng, Tổ, Khảo. Một số ít gia đình, nhiều hơn tại các vùng làng quê còn giữ được Thần chủ, một số gia đình không giữ được thần chủ nhưng vẫn còn Long khảm trên ban thờ. Hiện nay, xu thế một số nhà thờ họ dựng lại Long khảm đặt trên ban thờ gia tộc dòng họ. Tuy nhiên, ý nghĩa của Thần chủ, Long khảm không mấy ai tường tận. Vì vậy, phương thức thờ “Ngũ đại mai thần chủ” không còn được duy trì. Không có Thần chủ, không có bài vị các bậc Cao, Tằng, Tổ, Khảo nên giờ đây người ta không còn khái niệm chỉ thờ cúng tổ tiên năm đời. Những gia đình nào còn may mắn giữ lại được bài vị tổ tiên từ trước thì mãi mãi lưu giữ không tính đến chuyện đời thứ 5 thì phải mai đi thay thế hệ mới vào đó nữa. Bài vị tổ tiên được cọi như bảo vật cần được gìn giữ.