3. Nơi đặt bàn thờ Phật Trong quan niệm của Phật giáo, việc thờ phụng Tam bảo và ông bà tổ tiên tại tư gia là truyền thống tốt đẹp. Thờ tự là biểu hiện tâm thành kính với Phật tổ và ông bà tổ tiên nên bàn thờ phải được bài trí ở nơi trang trọng và dễ nhìn nhất. Về cách thức thờ tự theo lối “tiền Phật hậu linh” hay “thượng Phật hạ linh”, tức là phía trước thờ Phật, phía sau thờ ông bà tổ tiên hoặc phía trên thờ Phật, phía dưới thờ gia tiên. Ngoài ra, bàn thờ Phật và phòng thờ đẹp bàn thờ gia tiên có thể được tôn trí ở hai phòng riêng biệt. Đối với nghi thức lập bàn thờ, có một tỷ lệ khá cao người dân lập bàn thờ Phật cùng với bàn thờ Tổ tiên (43.1%), những gia đình còn lại thì lập bàn thờ Phật ở nơi khác (56.9%). Như vậy đây cũng là nét đặc biệt trong văn hóa Phật giáo Việt Nam biểu hiện trong đời sống văn hóa và tâm linh của gia đình. Người Việt Nam kính Tổ tiên bao nhiêu thì cũng kính Đức Phật bấy nhiêu. Sự hỗn dung và bình dị trong nét văn hóa ấy được ghi nhận nhiều hơn ở khu vực miền Bắc với tỷ lệ là 64.5%. Trong khi ở miền Nam và Miền Trung tỷ lệ này chỉ bằng ½ so với ở miền Bắc. Tính chất pha tạp hỗn dung giữa các tôn giáo, tín ngưỡng ở miền Bắc thể hiện rất rõ trong việc sắp xếp đồ thờ tượng phật sơn đồng ban thờ Phật không chỉ nằm trong tư tưởng truyền thống Tam giáo đồng nguyên mà còn hoà trộn cả với nhiều tín ngưỡng dân gian, phong tục riêng của mỗi gia đình, làng xã trong dòng chảy của văn hoá dân tộc... Sự hòa đồng giữa tư tưởng Phật giáo và gia đình còn biểu hiện trong câu nói: “Tu đâu cho bằng tu nhà, Thờ cha kính mẹ mới là chân tu”; hay đồng nhất lòng yêu kính cha mẹ, ông bà với Phật: “Phật trong nhà không thờ, đi thờ Thích ca ngoài đường”… Đây là những tư tưởng hết sức cởi mở về tâm linh và văn hóa, là cơ sở tạo nên sự gần gũi giữa Phật giáo và nhân dân. Thực tế cũng cho thấy, hiếm có tôn giáo nào như Phật giáo ở Việt Nam không bao giờ nói đến hình thức trừng phạt trong thiết chế tôn giáo của nó, kể cả đối với sự không sùng kính hay những người ngoại đạo. Ở miền Trung và miền Nam, cũng trên tinh thần đại đồng của Phật giáo nhưng do tác động bởi những yếu tố văn hóa khác, người dân coi trọng nghi lễ hơn. Kết quả điều tra cho thấy đa số các gia đình lập bàn thờ Phật ở nhà đều tách bạch riêng với bàn thờ tổ tiên và bàn thờ Sơn thần, Thổ địa. Những quan sát từ nghi lễ được thực hiện trong thờ cúng ở miền Nam và miền Trung cũng theo những chuẩn mực nhất định. Ví dụ như ở miền Nam, Bàn thờ Phật luôn phải được thắp đèn sang, trong những ngày lễ rằm, mùng một hay ngay cả những ngày thường, đều phải thắp hương trên bàn thờ đồ thờ sơn đồng Phật trước rồi mới thắp hương trên bàn thờ tổ tiên… Tất nhiên, còn rất nhiều những biểu hiện của hỗn dung tôn giáo trong Phật giáo nếu ta đi sâu vào tìm hiểu triết lý của từng tông phái. Chẳng hạn như phái Thiền tông của Phật giáo có nhiều điểm rất gần gũi với Đạo giáo hay việc hoà trộn với tín ngưỡng dân gian khi trong chùa cũng thờ các vị Thánh có công với dân tộc... Tuy nhiên, chúng tôi chỉ điểm qua hiện tượng thờ Phật tại gia - một hiện tượng khá quan trọng và tương đối phổ biến trong đời sống sinh hoạt Phật giáo để chúng ta thấy được tính hỗn dung tôn giáo biểu hiện rõ nét trong văn hoá Phật giáo. Tính hỗn dung tôn giáo không chỉ là đặc điểm quan trọng của Phật giáo mà còn là đặc điểm chung của hệ thống tôn giáo tín ngưỡng Việt Nam. Trong tương lai, cùng với sự giao lưu tiếp xúc văn hoá ngày càng dễ dàng và sâu rộng hơn, tính hỗn dung tôn giáo trong Phật giáo và các tôn giáo khác sẽ có nhiều hướng chuyển biến hơn nữa, góp phần làm phong phú thêm nền văn hoá Việt Nam.